Sigortasız çalışma, Türkiye’de hem işveren hataları hem de işçi ihmalleri nedeniyle hızla artıyor. Bu durum, çalışanların ve ailelerinin emeklilik haklarını riske atıyor. Vefat eden sigortalının eşi, çocukları ve hatta anne-babası ölüm aylığından yararlanabilir, ancak bunun için belirli prim şartları gerekiyor.
Asgari Prim Günü Şartları
Ölüm aylığı bağlanması için sigortalının belirli prim günlerini tamamlaması şart. SSK (4/a) kapsamında, en az 5 yıl sigortalılık ve 900 prim günü gerekiyor. Emekli Sandığı (4/c) ve Bağ-Kur (4/b) için ise minimum 1800 prim günü aranıyor. Bağ-Kur’lular için ek olarak prim borcu bulunmaması zorunlu. SSK’da primlerin ödenmesi işverenin sorumluluğunda olduğu için, SGK’ya bildirilmiş olması yeterli. 2008’deki 5510 Sayılı Kanun’la, Emekli Sandığı’nda ölüm aylığı için gereken prim günü 3600’den 1800’e düşürülerek Bağ-Kur ile eşitlendi.
Borçlanma ve İhya İmkanları
SSK’lılar için askerlik veya doğum borçlanması, asgari prim günü hesabına dahil edilmiyor ve eksik günler için borçlanma yapılamıyor. Ancak Emekli Sandığı ve Bağ-Kur’da, hak sahipleri eksik prim günlerini tamamlamak için askerlik veya doğum borçlanması yapabilir. Vefat eden kişinin bu hakkı varsa ve daha önce kullanılmamışsa, eşi veya çocukları borçlanma yaparak aylığı bağlatabilir. Bağ-Kur’da prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık süreleri, hak sahipleri tarafından ihya edilerek aylığa hak kazandırılabilir, ancak tüm sürelerin primi ödenmelidir.
Ölüm Aylığı Dağılımı
Ölen sigortalının eşine, emekli aylığının %50’si dul aylığı olarak bağlanır. Çocuk yoksa ve eş çalışmıyorsa ya da kendi sigortasından aylık almıyorsa, bu oran %75’e yükselir. Her çocuğa %25 yetim aylığı verilir. Kız çocukları evlenene, erkek çocuklar ise 18 yaşına (lisede 20, yükseköğretimde 25) kadar aylık alır. Evlenen kız çocuklarına, 24 aylık yetim aylığı tutarında çeyiz yardımı ödenir.
Özel Durumlar ve Anne-Baba Hakları
Çalışma gücünü %60 oranında kaybeden erkek çocuklar, çalışmıyor ve kendi sigortasından aylık almıyorsa %25 yetim aylığı alır. Eş ve çocuklardan artan hisse varsa ve aylık gelirleri net asgari ücretten azsa, anne-babaya %25 ölüm aylığı bağlanır. 65 yaş üstü anne-babalar için artan hisse şartı aranmaz.