Çalışma gücünü bedenen ya da ruhen büyük oranda yitiren sigortalılar, yaş şartını beklemek zorunda kalmadan malulen emekli olma hakkına sahip bulunuyor. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, kaleme aldığı son köşe yazısında maluliyet aylığı bağlanmasının tüm kritik şartlarını, memurlar için uygulanan esneklikleri, hak düşürücü süreleri ve hastalık izinlerinin sosyal güvenlik mevzuatındaki hesaplanma yöntemlerini tüm detaylarıyla paylaştı.
Malul Sayılma Şartları ve Bakıma Muhtaçlık İstisnası
Malul sayılabilmek için yalnızca basit bir rahatsızlık veya kişisel beyan yeterli olmayıp, çalışma ya da meslekte kazanma gücünün en az %60 oranında kaybedildiğinin SGK Sağlık Kurulu tarafından münhasıran onaylanması gerekiyor. İş kazası ve meslek hastalıkları sonucu oluşan kayıpların yanı sıra onkoloji, kalp, kanser, psikiyatri ve organ yetmezliği gibi ağır hastalıklar bu kapsamda değerlendiriliyor.
Maluliyet aylığı bağlanabilmesi için temel kural 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim ödenmesidir. Ancak sigortalının başkasının bakımına muhtaç derecede ağır bir sağlık sorunu bulunuyorsa, 10 yıllık sigortalılık şartı tamamen ortadan kalkıyor ve sadece 1800 gün primle yaş beklemeden emekli olunabiliyor. Başvuru esnasında ise sigortalının işten ayrılmış olması veya iş yerini kapatması, Bağ-Kur'luların ise kuruma hiçbir prim borcunun bulunmaması zorunluluk taşıyor.
Memurlar İçin İzin Süreleri ve Esnek Kurallar
Devlet memurları (4/1-c) için de %60 iş gücü kaybı ya da vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücü yitimi şartı geçerli kabul ediliyor. Memurların sıhhi izin süreleri hastalığın türüne göre kanunen sınırlandırılıyor.
Kanser, verem ve akıl hastalıklarında sıhhi izin süresi en fazla 18 ay, diğer hastalıklarda ise azami 12 ay olarak uygulanıyor. TSK personelinde ağır hastalıklarda bu süre 3 yıla kadar çıkabilirken, geçici rahatsızlıklarda sınır 2 yıl olarak belirleniyor. Tedavisi kesin olarak imkânsız görülen hastalıklarda ise sıhhi izin sürelerinin bitmesi beklenmeksizin SGK tarafından hemen malullük kararı verilebiliyor. Aynı hastalıktan alınan ve aralarında bir yıldan az süre bulunan raporlar toplanarak sıhhi izin hesabına dâhil ediliyor.
Statü Değişikliği ve Çift Aylık Durumu
Kazanılmış haklar, sigortalıların statü değişikliklerinde hiçbir şekilde kaybolmuyor. Memuriyette malul sayılmasına rağmen prim gün sayısı yetmediği için ayrılmak zorunda kalanlar, daha sonra SSK veya Bağ-Kur kapsamında çalışarak eksik primlerini tamamladıklarında, yeni bir hastane sevkine gerek duyulmadan eski maluliyet raporlarıyla doğrudan aylığa bağlanabiliyorlar. Bununla birlikte hem normal yaşlılık emekliliğine hem de maluliyet aylığına aynı anda hak kazanan sigortalılara yasalar gereği bu iki aylıktan hangisi daha yüksekse o miktar ödeniyor.
Karakaş, sosyal güvenlik haklarının zamanında ve doğru adımlarla talep edilmesinin, alın terinin ve yasal güvencenin korunması açısından hayati bir öneme sahip olduğunu ve göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.