Bazı şirketler işe alım süreçlerinde ve mevcut personel için yasaklı madde testleri talep etmeye başladı. Peki işverenlerin bu talebi yasal mı? Çalışanlar bu testi reddedebilir mi?
Hangi Şartlarda Test İstenebilir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesi, çalışanın uyuşturucu veya alkol kullanarak iş yerine geldiğine dair makul bir şüphe bulunması halinde işverene test yaptırma imkânı tanıyor. Ancak burada önemli olan “meşru amaç” ve “somut şüphe” unsuru. İşverenin keyfi uygulama yapması hukuka aykırı sayılıyor.
İşe giriş aşamasında ise uyuşturucu, alkol, psikolojik ve benzeri testler talep edilebiliyor. Özellikle askerlik, güvenlik, ulaşım, havacılık ve yüksek riskli sektörlerde bu testlerin uygulanması daha yaygın. Ancak testin, yapılacak işle doğrudan bağlantılı olması gerekiyor.
Çalışanların açık rızası alınmadan test yapılamıyor. 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu’na göre sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri kapsamında. Bu nedenle işveren, testin kapsamı ve amacı hakkında ayrıntılı bilgilendirme yapmalı ve yazılı onay almalı.
Reddetme Hakkı ve Fesih Süreci
Çalışan ya da aday, uyuşturucu veya psikoteknik testi reddetme hakkına sahip. İşveren test yaptırmaya zorlayamaz. Ancak işe alım sürecinde bu testi kabul etmeyen adayla çalışmama yoluna gidebilir.
Mevcut çalışan açısından ise durum farklı. Uyuşturucu bağımlılığı iş görme edimini sürekli ve tedavisi mümkün olmayacak şekilde etkiliyorsa işveren fesih yoluna gidebilir. Bu durumda kıdem tazminatı ödenmesi gerekiyor. Öte yandan işyerindeki koşullar sağlık sorununa yol açmışsa çalışan da haklı fesih hakkını kullanabilir.