Çıraklık Dönemi Sigorta Başlangıcı Sayılabilir
Staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigorta girişlerinin emeklilik başlangıcı sayılıp sayılmayacağına ilişkin tartışmalar, Yargıtay’ın verdiği son kararla yeniden gündeme geldi. Yüksek Mahkeme, yalnızca çıraklık kaydının bulunmasını sigortalılık başlangıcı için yeterli görmedi. Bununla birlikte kişinin eğitimden çok normal çalışan gibi üretimde görev yaptığının belirlenmesi halinde farklı bir değerlendirme yapılabileceğini bildirdi.
Karara göre mahkemelerin, çıraklık döneminin gerçek niteliğini ayrıntılı biçimde araştırması gerekiyor. Çalışanın iş yerindeki görevleri, üretime katılıp katılmadığı ve eğitim faaliyetlerinin ne ölçüde sürdürüldüğü incelenmeden hüküm kurulamayacağı belirtildi.
Fiilî Çalışma Belgelerle Ortaya Konulacak
Yargıtay, çıraklık eğitiminin arka planda kaldığı ve kişinin iş yerindeki mal veya hizmet üretimine normal bir çalışan gibi katıldığı durumların çıraklık olarak değerlendirilemeyebileceğine dikkat çekti. Bu nedenle bordro, puantaj, ücret kayıtları, iş yeri belgeleri ve tanık anlatımları önem kazandı.
Çıraklık döneminde fiilen çalıştığını ileri süren kişinin, iddiasını somut delillerle desteklemesi gerekiyor. Mahkeme tarafından iş yeri kayıtlarının incelenmesi, dönemin çalışanlarının ve yetkililerinin dinlenmesi ve kişinin yaptığı işin niteliğinin belirlenmesi istenebilecek. Ancak yıllar öncesine ait belgelerin bulunmasının zor olması, dava yoluna başvurmak isteyenler açısından önemli bir engel oluşturuyor.
Staj Sigortası Neden Emeklilik Başlangıcı Sayılmıyor?
Mevcut uygulamada stajyerler ve çıraklar için çoğunlukla iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık gibi kısa vadeli sigorta kollarına prim yatırılıyor. Emeklilik için gerekli olan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primleri ödenmediği için bu tarihler normal şartlarda emeklilik başlangıcı kabul edilmiyor.
Örneğin çıraklık sigortası 2010 yılında başlayan, uzun vadeli sigorta primleri ise 2012 yılında yatırılmaya başlanan bir kişinin emeklilik hesabında 2012 tarihi esas alınıyor. Avukatlık stajı ve bazı doktorluk eğitimleri ise kanunda düzenlenen borçlanma hakları nedeniyle istisna oluşturuyor.
Yargıtay’ın kararı bütün staj ve çıraklık sürelerinin otomatik olarak sigorta başlangıcına dönüştüğü anlamına gelmiyor. Ancak eğitim adı altında normal işçi gibi çalıştırıldığını kanıtlayabilen kişiler için hizmet tespiti davası yoluyla sigortalılık başlangıcının yeniden değerlendirilmesinin önünü açık bırakıyor.
