Çok Çalışan Emekliye Yüksek Maaş Gündemde
Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş da yazısında konuya dikkat çekerek, uzun süre çalışanların mevcut sistemde her zaman avantajlı duruma geçmediğini belirtti. Karakaş, özellikle düşük ücret üzerinden primi bildirilen bazı sigortalılarda çalışmaya devam etmenin emekli aylığını artırmak yerine düşürebildiğini ifade etti. Bu nedenle “çalıştıkça maaş azalıyor” tartışmasının yeni dönemde önemli bir reform alanı olabileceğini vurguladı.
Emeklilik Hesabında Yeni Denge Arayışı
Karakaş’ın değerlendirmesine göre sosyal güvenlik reformlarının üzerinden yaklaşık 20 yıl geçmesine rağmen, uzun süre çalışmayı ödüllendiren güçlü bir sistem henüz oluşturulamadı. Mevcut yapıda kısmi emeklilik ile normal emeklilik arasındaki farkın bazı durumlarda daraldığını belirten Karakaş, bunun çalışma süresi ve ödenen prim açısından adalet tartışmasına yol açtığını kaydetti.
SSK emekli aylıkları genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpılması üzerinden hesaplanıyor. Bu hesaplamada aylık bağlama oranı büyük önem taşıyor. Mevcut sistemde sigortalılık başlangıç tarihi ve yasal değişikliklerin yapıldığı dönemler de hesaplamayı etkiliyor. Üç farklı dönemin aylık bağlama oranları ile gelişme hızının hesaba katılma biçimi arasında önemli farklılıklar bulunuyor ve bu durum aylıkları doğrudan etkileyebiliyor.
Karakaş’a göre özellikle 2008 sonrasındaki dönemlerde, asgari ücret veya buna yakın kazanç üzerinden bildirilen bazı çalışanların sisteme daha uzun süre prim ödemesi emekli maaşına beklenen ölçüde olumlu yansımıyor.
Çalışmaya Devam Edene Daha Yüksek Maaş Formülü
Yeni dönemde üzerinde durulabilecek modellerden biri, emeklilik hakkını elde ettikten sonra çalışmayı sürdüren kişilerin daha yüksek aylıkla ödüllendirilmesi. Karakaş, özellikle SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılar açısından bu yönde bir düzenlemenin milyonlarca çalışan için önemli bir beklenti hâline geldiğini belirtti.
Gündeme gelebilecek seçenekler arasında kısmi emeklilik ile normal emeklilik için farklı taban aylıkların uygulanması da bulunuyor. Ayrıca 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için aylık bağlama oranında ilave artış sağlanması gibi bir modelin de değerlendirilebileceği ifade ediliyor.
Ancak bu başlıklar henüz kesinleşmiş bir düzenleme değil; OVP’de yer alan hedefler çerçevesinde gündeme gelebilecek seçenekler arasında değerlendiriliyor.
Hem Çalışan Hem SGK Kazanabilir
Karakaş’a göre çalışanı sistemde daha uzun süre tutacak bir model, yalnızca emeklilerin gelirini artırmakla kalmayabilir. Emeklilik hakkını kazandığı anda sistemden çıkan veya kayıt dışı çalışmaya yönelen kişilerin çalışma hayatında kalması, SGK’nın prim gelirlerini de artırabilir.
Böyle bir düzenleme hayata geçirilirse aktif-pasif dengesinde iyileşme sağlanması, kayıt dışı istihdamın azaltılması ve sosyal güvenlik sisteminin mali yapısının güçlendirilmesi hedeflenebilir. En önemli değişiklik ise uzun süre çalışanların “daha fazla çalışırsam emekli aylığım düşer mi?” endişesinin ortadan kaldırılması olabilir.
İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında özetle, daha fazla çalışan ve daha uzun süre prim ödeyen sigortalının emeklilikte bunun karşılığını alması gerektiğini savunuyor. Önümüzdeki dönemde atılacak adımlar, çalışan ve emeklilerin gelir hesabı açısından kritik önem taşıyacak.
