Erken Yaşta Sigortalı Olanlar İçin 3 Farklı Hesaplama Sistemi
Türkiye’de çalışma hayatına erken yaşta başlayan vatandaşların en çok merak ettiği konuların başında, 18 yaşından önce yapılan sigorta girişinin emekliliğe etkisi geliyor. Özellikle ilk sigorta başlangıç tarihi, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi emeklilik hesabında belirleyici oluyor.
Sosyal güvenlik sisteminde bu konuda tek tip bir uygulama bulunmuyor. İlk kez sigortalı olunan tarihe göre üç farklı dönem üzerinden değerlendirme yapılıyor. Bu nedenle aynı yaşta çalışmaya başlayan iki kişinin emeklilik hesabı, sigorta giriş tarihine göre farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Uzmanlara göre 18 yaşından önce sigortalı çalışması bulunan kişilerin SGK kayıtlarını dikkatle incelemesi gerekiyor. Çünkü emeklilik yaşı, prim günü ve sigortalılık süresi hesabında yapılacak yanlış değerlendirmeler ilerleyen yıllarda hak kaybına yol açabiliyor.
8 Eylül 1999 Öncesi Sigorta Girişi Olanlar
8 Eylül 1999 tarihinden önce ilk kez sigortalı olan kişiler için 18 yaş öncesi çalışmalar emeklilik hesabında avantaj sağlayabiliyor. Bu dönemde sigortalı çalışmaya başlayanların prim günleri, çalışmanın başladığı tarihten itibaren dikkate alınabiliyor.
Özellikle EYT kapsamında değerlendirilen kişiler açısından ilk işe giriş tarihi büyük önem taşıyor. Kadınlarda 20 yıl, erkeklerde ise 25 yıllık sigortalılık süresi hesabında bazı durumlarda 18 yaş sınırı uygulanmayabiliyor.
Bu noktada eski girişli çalışanlar açısından ayrıca önemli bir ayrım bulunuyor. Nisan 1981 tarihinden önce sigortalı olan kişilerde, sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren başlamasına yönelik uygulama geçerli olmayabiliyor. Bu nedenle çok eski sigorta girişine sahip kişiler, daha avantajlı şartlarla emeklilik hakkı kazanabiliyor.
Bu dönemde erken yaşta çalışmaya başlayan vatandaşlar için 18 yaş öncesi sigorta kaydı, hem prim günü hem de sigortalılık süresi bakımından emeklilik hesabında etkili olabiliyor. Dolayısıyla ilk işe giriş tarihinin doğru tespit edilmesi, bu gruptaki kişiler için kritik önem taşıyor.
1999-2008 Arasında Başlayanlarda Prim Sayılıyor
8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olan kişiler için farklı bir hesaplama sistemi uygulanıyor. Bu dönemde 18 yaşından önce çalışmaya başlayanların prim günleri emeklilik hesabına dahil ediliyor.
Ancak sigortalılık süresi açısından başlangıç tarihi olarak 18 yaşın doldurulduğu gün esas alınıyor. Yani kişi 18 yaşından önce çalışmış ve adına prim ödenmişse, bu primler kaybolmuyor. Fakat sigortalılık süresi hesabında 18 yaş kriteri devreye giriyor. Bu grupta emeklilik yaşı kadınlarda 58, erkeklerde ise 60 olarak uygulanıyor. Prim gününü tamamlayan kişiler, yaş şartını da yerine getirdiklerinde emeklilik hakkı kazanabiliyor.
Bu nedenle 1999-2008 arasında sigorta başlangıcı bulunanlar açısından 18 yaş öncesi çalışma, prim günü bakımından avantaj sağlasa da sigortalılık süresini her durumda erken başlatmıyor. Bu ayrım, emeklilik planlaması yapanlar için önemli bir hesaplama farkı oluşturuyor.
Örneğin 17 yaşında çalışmaya başlayan bir kişinin o dönemdeki primleri emeklilik hesabına dahil ediliyor. Ancak sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren başlatılabiliyor. Bu durum, özellikle sigortalılık yılı şartı bulunan hesaplamalarda emeklilik tarihini etkileyebiliyor.
30 Nisan 2008 Sonrası Sistemde Kriter Değişti
30 Nisan 2008 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan kişiler için emeklilik hesabında sistem tamamen farklı işliyor. Bu tarihten sonra sigorta girişinin kaç yaşında yapıldığı, önceki dönemlerde olduğu kadar belirleyici olmuyor.
Yeni sistemde temel kriter, gerekli prim gününün hangi tarihte tamamlandığı olarak öne çıkıyor. SSK’lı çalışanlar için 7200 prim günü, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamındaki çalışanlar için ise 9000 prim günü şartı uygulanıyor.
Bu kapsamda çalışanlar, gerekli prim gününü tamamladıkları tarihte geçerli olan yaş şartına tabi oluyor. Mevcut uygulamaya göre prim gününü 31 Aralık 2035 tarihine kadar tamamlayan kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşında emekli olabilecek.
Ancak prim gününü daha ileri tarihlerde tamamlayanlar için emeklilik yaşı kademeli olarak artacak. 2036 yılından itibaren yaş şartına yıllar içinde eklemeler yapılması öngörülüyor. Bu nedenle 2008 sonrası sigortalı olanlar açısından erken yaşta işe başlamak prim biriktirme yönünden önemli olsa da emeklilik yaşını tek başına erkene çekmiyor.
Sonuç olarak 18 yaşından önce sigortalı çalışmanın emekliliğe etkisi, kişinin ilk sigorta giriş tarihine göre değişiyor. 1999 öncesi girişlerde daha güçlü bir avantaj söz konusu olabilirken, 1999-2008 arasında prim avantajı korunuyor ancak sigortalılık süresi 18 yaşa göre hesaplanıyor. 2008 sonrası girişlerde ise esas belirleyici unsur prim gününün tamamlandığı tarih oluyor.
