Vatandaşlık Maaşı İçin Geri Sayım! Kimler Alacak, Ne Kadar Ödenecek?
Vatandaşlık maaşı adıyla gündeme gelen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar sürüyor. Dar gelirli hanelerin temel harcamalarını karşılamasına katkı sunmayı amaçlayan modelde gelir sınırı, ödeme tutarı ve başvuru yöntemi gibi ayrıntılar üzerinde çalışılıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın duyurduğu düzenlemenin, ilk aşamada pilot illerde uygulanması ve ardından ülke geneline yayılması hedefleniyor.
Henüz kesinleşmeyen taslağa göre 2,5 milyon haneye yönelik toplam 1,5 trilyon liralık destek öngörülüyor. Ancak başvuruların başlayacağı kesin tarih ve her hanenin alacağı miktar açıklanmış değil. Bu destek modelinin amacı, geliri belirlenen eşiğin altında kalan ailelerin yalnızca aylık nakit ihtiyacını değil, yaşadıkları bölgeye göre farklılaşan zorunlu giderlerini de hafifletmek.
Vatandaşlık Maaşını Kimler Alabilecek?
Yeni modelde temel ölçütün hane geliri olması bekleniyor. Üzerinde çalışılan kriterlere göre, haneye giren toplam aylık gelirin 23 bin 552 liranın altında olması destek için önemli bir koşul olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte tek başına maaş tutarına bakılmayacak; barınma koşulları, çocuk sayısı, bakım ihtiyacı ve diğer ekonomik göstergeler de incelemeye dahil edilecek.
Hak sahiplerinin belirlenmesinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının verilerinden yararlanılması, SGK kayıtları, gelir bilgileri, tapu kayıtları ve banka hesap hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi planlanıyor. Yaşlılar, sürekli bakıma ihtiyaç duyan kişiler ve sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan aileler öncelikli gruplar arasında gösteriliyor. Gelir kriterini karşılamak ise tek başına kesin yardım hakkı anlamına gelmeyecek; son karar, yayımlanacak resmî şartlara bağlı olacak. Başvurular sırasında hanede yaşayan kişi sayısının ve düzenli gelir kaynaklarının birlikte incelenmesi öngörülüyor. Böylelikle aynı tutarda gelir elde eden, ancak farklı ihtiyaçları bulunan ailelerin durumlarının birbirinden ayrı ele alınması amaçlanıyor.
Ödemeler Ne Kadar Olacak, Hangi Yardımlar Verilecek?
Çalışmada değerlendirilen seçeneklerden biri, desteğin asgari ücretin üçte biri düzeyinde belirlenmesi. Bu senaryoda üst ödeme tutarı 9 bin 358 lira olarak ifade ediliyor. Asgari ücretin yüzde 15’i veya yüzde 20’si oranındaki alternatifler de gündemde. Dolayısıyla 9 bin 358 lira herkesin alacağı sabit bir maaş ya da kesinleşmiş bir ödeme değil.
Sistemin yalnızca nakit yardımıyla sınırlı kalmaması planlanıyor. Kira ve barınma, elektrik ve doğal gaz, gıda, çocuk ve abonelik giderleri için farklı destekler değerlendiriliyor. Büyükşehirlerde kira yükü, sert kış koşullarının yaşandığı illerde ısınma masrafları, kırsal yerleşimlerde ise gıda ihtiyacı ön plana çıkabilecek. Aynı hane birden fazla yardım kaleminden yararlanabilecek ancak toplam destek için üst sınır uygulanması bekleniyor. Örneğin kiracı ailelerle kendi evinde yaşayanların ihtiyaçları aynı şekilde değerlendirilmeyebilecek. Benzer biçimde çocuklu haneler, yalnız yaşayan yaşlılar ve sürekli bakım gideri bulunan aileler için farklı destek bileşimleri gündeme gelebilecek.
Başvurular Ne Zaman ve Nereden Yapılacak?
Takvime ilişkin hedef, pilot illerin Aralık 2026’ya kadar seçilmesi ve ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması. İlk uygulamanın sonuçlarına göre sistemin aynı yıl içinde tüm illere yayılması amaçlanıyor. Hangi illerin pilot olarak belirleneceği ise henüz duyurulmadı. Pilot uygulamada başvuru, hak sahipliği tespiti ve ödeme süreçlerinin nasıl işlediğinin görülmesi bekleniyor. Elde edilen sonuçlara göre sistemin kapsamı ve uygulama ayrıntılarında düzenlemeler yapılabilecek. Yetkililerin açıklayacağı takvim belirleyici olacak.
Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması planlanırken, onaylanan yardımların özel bir kartta toplanması da seçenekler arasında yer alıyor. Modelin, çalışabilecek kişilerin istihdama katılımını engellememesi hedefleniyor.
