Yurt dışında yaşayanların emeklilik hakkı: Prim, borçlanma ve mahkeme yolu
Yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları için emeklilik süreci, çeşitli yasal düzenlemeler ve uluslararası anlaşmalarla şekilleniyor. Özgür Erdursun Dünya Gazetesi’ndeki yazısında güncel mevzuata göre yurtdışı borçlanması, prim ödemeleri, EYT fırsatları ve diğer seçenekleri detaylı bir şekilde ele aldı.
Yurt Dışı Borçlanması (3201 Sayılı Kanun)
Yurtdışında çalışan veya ev hanımı statüsünde bulunan Türk vatandaşları, yurtdışında geçirdikleri süreleri Türkiye’de borçlanarak emekliliklerine ekleyebilirler. Bu sayede, borçlanılan her gün, Türkiye’de geçmiş hizmet olarak kabul edilir. Ağustos 2019 öncesi dönemde, borçlanma kişinin son sigortalılık statüsüne (SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı) göre işleniyordu. Ancak 2019 sonrası düzenlemelerle, tüm borçlanmalar Bağ-Kur (4/B) statüsüne aktarılıyor. Değişiklik, emeklilik hesaplamalarını doğrudan etkiliyor ve Bağ-Kur şartlarına göre emekli maaşı belirlenmesine yol açıyor. Borçlanma, özellikle uzun yıllar yurtdışında kalanlar için prim günlerini tamamlamanın etkili bir yolu olarak öne çıkıyor.
Borçlanma Prim Tutarı ve Ödeme Seçenekleri
Borçlanma için günlük prim miktarı, brüt asgari ücretin yüzde 45'inin 30'a bölünmesiyle hesaplanıyor. Günlük en düşük ödeme yaklaşık 390 TL civarında olup, asgari ücret baz alınarak belirleniyor. Ancak isteyenler, asgari ücretin 7,5 katına kadar prim yatırabilir; bu durumda günlük maksimum tutar 2.925 TL'ye ulaşabilir. Kişiler, istedikleri kadar günü borçlanabilir; örneğin 360 gün, 5.400 gün veya 7.200 gün gibi esnek seçenekler mevcut.
İşe Başlama Tarihi Uygulaması ve Anlaşmalı Ülkeler
Sosyal güvenlik anlaşması imzalanmış ülkeler (Almanya, Fransa, Hollanda, İsviçre, Belçika, Avusturya gibi) için özel hükümler geçerli. Bu ülkelerde ilk çalışma tarihi, Türkiye’de sigorta başlangıcı olarak sayılıyor. Bu avantaj, özellikle SSK statüsünden emekli olmak isteyenler için kritik öneme sahip.
SSK emekliliğinde anlaşmalı ülke başlangıcı doğrudan kabul edilirken, Bağ-Kur emekliliğinde ise yalnızca borçlanılan süre kadar geri çekiliyor. Örneğin, 2025'te 20 yıl (7.200 gün) borçlanan bir kadın, başlangıç tarihini 2005'e çekebilir. Ancak son 2.521 günü Türkiye'de SSK olarak tamamlamak, SSK emekliliğini mümkün kılar. Bağ-Kur'da anlaşmalı ülke başlangıcı dikkate alınmaz; ancak mahkeme yoluyla bu tarih Türkiye'de geçerli kılınabilir.
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ve Diğer Seçenekler
Türkiye'de sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 öncesi olanlar, gerekli prim gününü borçlanarak EYT kapsamında yaş şartı olmadan emekli olabilir. Yurtdışı sigorta başlangıcı, anlaşmalı ülkelerde (örneğin Almanya) Türkiye başlangıcı sayıldığı için EYT hakkı doğurabilir.
Ayrıca, Türkiye'de başlangıcı olup yurtdışında zaman geçirenler, borçlanmayla tarihlerini 1999 öncesine çekerek EYT'li olabilir. Yurtdışında isteğe bağlı sigorta ise genel olarak çalışanlar için mümkün değil; ancak İngiltere'de çalışanlar dahil edilebiliyor. Fransa, İsveç ve İsviçre'de çalışmayanlar (ev hanımı, işsiz, öğrenci) bu hakkı kullanabilir. Diğer ülkelerde çalışanlar isteğe bağlı sigorta yatıramaz. Türkiye'den sigortalı gösterme yasağı ise katı; yurtdışındayken sahte SSK primi yatırmak iptalle sonuçlanır. Bağ-Kur için Türkiye'de şahıs firması açıp fiilen çalışmadan prim ödemek mümkün değil; ancak şirket ortaklığı yoluyla Bağ-Kur primi yatırılabilir. Anlaşmalı olmayan ülkelerde de ortaklık üzerinden bu seçenek geçerli.
